Feeds:
Posts
Iruzkinak

Dokumentazio digitala vs dokumentazio analogikoa (tradizionala)

Azaroa 8, 2009 by olatzentxokoa

Hasteko, bizpahiru kontzeptu argitzea komeni da.

Zer  da dokumentazioa?  Klasean ikusi dugun bezala, informazioa prozesatzearekin du lotura, eta aldi berean zerbait egiaztatzeko balio duen dokumentuen multzoari deritzogu.

Zer da dokumentua?informazio unitate esanahiduna ba, bere biltegiratze eta berreskuratzea ahalbidetzen duen euskarri batean erregistraturik dagoena.

Azkenaldian, ohikoa zen dokumentazioari (dokumentazio tradizionalari)dokumentazio digitala kontrajartzen zaio, gero eta gehiago hedatzen ari da bigarren hau lehenengoaren kaltetan. Bi hauen arteko ezberdintasun nagusia informazioa prozesatzeko erabilitako euskarrian datza: dokumentazio tradizionalak papera darabil; dokumentazio digitalak, aldiz, euskarri elektronikoa erabiltzen du.

Dokumentu digitalen ezaugarriak

  • Izaera interaktibo edo elkarreragilea. Dokumentu tradizionalen kasuan ez bezala, dokumentu elektronikoen irakurketa guztiz aktiboa da, irakurtzen ari den testuan parte har dezake iruzkinak erantsiz, edukiak aldatuz edota gehituz, e.a. Beraz, erabiltzaileak nolabaiteko komunikazioa ezar dezake testu elektronikoarekin, akzio-erreakzio sistema baten bidez.
  • Izaera multimediatikoa. Dokumentu tradizionalen izaera monomediatikoaren aurrean, dokumentu digitalak multimediatikoak dira. Azken hauek dokumentu bakar batean formatu ezberdinetan errregistratutako informazioa integratzea ahalbidetzen dute. Horrela, honako konbinazio hauek egin daitezke: testua  soinuarekin, soinua irudiekin, testua irudiekin edota 3rak aldi berean.
  • Izaera hipertestuala. Dokumentu tradizionalek irakurketa lineala egitera behartzen gaituzten bitartean, dokumentu digitalek, ez. Dokumentu digitaletan posiblea da dokumentu bateko puntu ezberdinetan agertzen diren esaldi, hitzen artean erlazioak ezartzea. Baina ez soilik testu beraren barruan baita testu ezberdinen artean ere, testu hoiek elektronikoki eskuragarriak diren neurrian betiere.
  • Erabateko eskuragarritasuna. Webgune ezberdinetan dauden dokumentuen arteko erlazioak ezarri ahal izateak, dokumentu elektronikoak munduko edozein lekutik eskuragarriak izatea ahalbidetzen du, Internetera konektatuta dagoen baliabide baten bidez betiere. Dokumentu tradizionalei dagokienean, ostera, beti izango dira oztopoak bere erabateko eskuragarritasuna dela eta.

Abantailak eta desabantailak

Beste askoren artean:

  • Erabilkortasuna. Orri multzoa bat maneiatzea askoaz ere errazagoa da pantaila bat maneiatzea baino, gainera begiek ez dute horrenbeste sufritzen. Erosoagoa da liburu bat eskuartean dugula irakurtzen egotea zuzenean ukitu eta sentitu ezin daitekeen zerbait pantaila bat bitarteko dela irakurtzea baino.
  • Prezioa.  Galtze edo lapurreta bat gertatzekotan askoz ere ekonomikoagoa suertatzen da liburu tradizionala liburu digitalaren  aurrean.

 

Informazio iturriak:

Posted in Baliabide Digitalak | Tagged | Leave a Comment »

Etiketa vs kategoria

Azaroa 3, 2009 by olatzentxokoa

Etiketak: Definizioa

Etiketak (tags) xml lengoaian dute oinarria, informazio mota jakin bati (irudi bat, mapa bat, bideo-klip bat…) lotutako hitz giltzarria da, eta kategoriek ez bezala, etiketek ez dute  hierarkiarik ezartzeko helbururik. Termino honek objektu jakin bat deskribatzen du hitz giltzarrietan oinarritutako informazio bilaketa eta sailkapena ahalbidetuz.

 Etiketak web 2.0 kontzeptuari eta markagailu sozialen zerbitzuei lotuta ageri dira, baita kategoriak ere.

Abantailak eta desabantailak

 Etiketak sortzeko askatasunean datza abantaila nagusia. Hala ere, abantaila hau desabantaila bihur daiteke zenbaitetan.

Desabantailei dagokienean, etiketak, oro har, irizpide informal eta pertsonalen arabera aukeratu izaten dira. Ez dute eduki semantikorik, adibidez, “rosa” etiketak koloreari zein lore mota jakin bati egin diezaioke errreferentzia. Gauzak horrela, etiketa jartze lan hau homonimoa suertatu daiteke.

Kategoriak (sailak): Zer dira?

Karpeta baten modukoak dira, funtzio bera betetzen baitute:  gai jakin bati lotutako materialen bilduma sortzea, egitura hierarkiko bati jarraituz betiere.

Abantailak eta desabantailak

Kategoria kopuru jakin bat dagoela da hauen abantaila nagusia. Honek jendeari interesa pizten dion gaia modu erraz eta azkar batean kontsultatu ahal izatea ahalbidetzen du. Kategoriek, egitura bat ematen baitiote materialei, eta beraz, hierarkia bat eratzea dute jomuga nagusi.

Desabantailei dagokienean, argitaltzen duena da kategoria hoien baliogarritasunaren edo baliagarritasun ezaren erantzule (Beharrezkoak diren baino kategoria -sail- gehiago sortzea, sarrera guztiak sail berean sartuta egotea, ia sarrerarik ez duen sail bat sortzea….)

Laburbilduz

Beraz, kategoria eta etiketen arteko ezberdintasun nagusia edukia antolatzeko moduan datza. Lehenengoak  “zuhaitz” estiloa erabiltzen duen bitartean, bistaratzeko askoz ere erosoagoa; bigarrenak, ordea, “tag cloud” delakoaren bidez antolatzen dira etiketak.

Azken honek erraztasun handia eta informazio zabala eskeintzen dio erabiltzaileari webgune jakin batean gehien argitaratzen diren artikuluak zeren gainekoak diren jakiteko orduan.

Informazio iturriak:

 

Posted in Baliabide Digitalak | Tagged | Leave a Comment »

Markagailu sozialak

Urria 14, 2009 by olatzentxokoa

Zer dira?

Wikipediaren hitzetan, markagailu sozialak interneten edo intranet batean estekak konpartitzeko, sailkatzeko eta metatzeko modu ezagun eta erraz bat dira.

Esteka orkorren markagailuez gain, hainbat esparrutan (liburuak, bideoak, musika, mapak, erosketak…) espezializatuta dauden zerbitzuak existitzen dira.

Orain arte, markagailu sozialen 3 kudeatzaile nagusi ditugu: Del.icio.us(hiruretan ezagunena), Blinklist eta Furl.

Erabilera

Markagailu sozialen sistema batean, erabiltzaileek  erabilgarritzat jotzen dituzten interneteko baliabideen zerrenda bat gordetzen dute. Zerrenda hori pribatua zein publikoa izan daiteke.Publikoa izatekotan, antzeko interesak dituzten pertsonek ere estekak kategoria, etiketen(tags) arabera nahiz ausaz sailkatuta ikus ditzakete.

Motak

Nagusiki bi markagailu mota bereizi ohi dira. Batetik, markagailu sozialen web guneak. Hauek erabiltzaileak geroago aurkitu nahi dituen webguneak anotazea eta gordetzea ahalbidetzeaz gain, webgune hoiek beroriek hitz klabeen bidez “markatzea” eta konpartitzea erraztu egiten dute.

 Bestetik, online dauden markagailu tradizionalak ditugu. Hauek norberak bere ekipoan dituen faboritoen antz antzekoa da, ezberdintasun bakarra kasu honetan, internetera konektatuta dagoen edozein ordenagailuren bidez eskuratu daitekeela da.

Abantailak

Markagailuen sistema honek zenbait abantaila ditu beste erraminta tradizionalen gainean, besteak beste, bilatzaileak. Bertan baliabide guztien sailkapena informazioa automatikoki prozesatzen duten izaki bizidunek egina da.

Gainera, erabiltzaileek erabilgarrien suertatzen zaizkien baliabideak markatzen dituzte. Horrela, erabiltzaileen irizpidean oinarritutako zerrenda (ranking) bat eratzen da. Hortaz, baliabideen erabilgarritasuna neurtzeko modu on bat da, beste sistema automatizatu batzuek eskaintzen dutena baino hobea.

Desabantailak

Ez dago aldez aurretik ezarritako egitura jakin bat tag-entzat eta horrek arazoak sor ditzake adb. letreiatzeko orduan. Horrez gain, tag hauek esanahi bat baino gehiago izan dezakete eta emaitza zehaztugabeak eskeini ditzakete sinonimo/antonimo-en arteko nahasketa dela eta. Erabiltzaileek tag pertsonalizatuegiak sor ditzakete beste batzuentzat esanahi gabekoak  suertatuz.

Informazio iturriak

Posted in Baliabide Digitalak | Tagged | Leave a Comment »

Terminoak definitzen…

Maiatza 5, 2008 by olatzentxokoa

Artikulu hontan antzekoak diren edo behintzat antzekoak ematen duten eta teknologia berriekin zerikusia duten terminoak azaltzen eta horien arteko ezberdintasunak zehazten ahaleginduko naiz.

MAKINA BIDEZKO ITZULPENA:

Aurreko artikuluren batean esan dudan moduan, mota hontako itzulpena linguistika konputazionalaren azpi generotzat hartzen da. Berez, eta adituen hitzei men eginez, kasu hontan wikipediaren esanak jarraituz, makina bidezko itzulpena testu nahiz diskurtso bat hizkuntza batetik beste batera itzultzeko erabilitako software-a litzateke.

MAKINAZ BALIATUTA EGINDAKO ITZULPENA.

Sarritan, termino hau aurrekoarekin nahastu egiten dugu oso antzekoak direlako. Bietan itzulpena egiteko makina erabili arren, bigarren itzulpen mota honetan pertsona bat da protagonista eta itzulpena ahalik eta hoberen egiteko makina batez baliatzen da lagungarri gerta dakion.

ITZULPEN TEKNOLOGIA.

Hizkuntza batetik bestera iztulpen zuzenak eskaintzen dituen teknologiari itzulpen teknologia deritzogu. Egunotan gero eta iztulpen teknologia gehiago dago eta itzulpenak gero eta zehatzagoak izateko ahaleginak ere gero eta ugariagoak dira.

HIZKUNTZA ASKOTAKO EDUKIEN BIDERATZEA.

Egungo munduaren ezaugarri nagusienetako bat aniztasuna dela esango nuke. Aniztasun horretan leku bat egin ahal izateko (leku hori nimiñoa izan arren) ahalik eta hizkuntza kopuru handiena menperatzea oso lagungarria suerta daiteke baina hala ez baldin bada, itzulpengintzaren munduan sartzen gara. Hau da, esparru publikoko erakunde eta bestelakoek informazioa hizkuntza anitzetan jartzen dute eskuragarri. Egunotan, zorionez, gero eta ugariagoak dira hizkuntza asko kudeatzen dituzten guneak.

Informazio iturriak.

Posted in HLT | Tagged | Leave a Comment »

Itzulpenak

Maiatza 5, 2008 by olatzentxokoa

Ondorengo testuan hizkuntza ezberdinen arteko harremanak kontuan hartuta, hizkuntza horien itzulpen gutxi batzuk itzulpenak txertatu ditut. Hasteko, harreman estuko bi hizkuntzen (gaztelera eta katalaniera) itzulpena txertatu dut.

KATALANETIK GAZTELERARA:

Jatorrizko testua

Considerand que desde es punt de vista de sa Filología, sa nostra llengo baléà té més similituds desinencials y lècsicas emb so Llatí, es Bearnês, es Gascó, es Provensal y s’Occità, qu’emb so sintètic Català. Qu’emb sos primés idiomas mos unêx es fet històric de que, a n’el 799 d.C. hey va havê a Baléàs una notabble colonisació de personas d’aquexos llogs (Historia General del reino de Mallorca 1840, por sus cronistas), que venguéren debub a sa solicitud d’ajuda que féren es governans baléàrics a n’En Carlo Magno (un añ antes de qu’aquex conquistàs Barcelona) perque lis ajudàs a refuà un molt possibble desembarc àrabé. Que naturalment emb élls vengué sa séua forma de xerrà, sa que, essênd també una evolusió d’es “sermo vulgaris”, se va integrà perfèctament emb so néollatí baléà, sortid llògicament també de s’evolusió d’es “sermo vulgaris” ecsistent aquí desde s’añ 123 a.C..

Itzulitako testua

Considerand que desde se punto de vista de sano Filología, sa nostra llengo baléà tiene más similitudes desinencials y lècsicas emb sonido Latín, se Bearnês, se Gascón, se Provensal y se Occitano, qu’emb sonido sintético Català. Qu’emb sos primase idiomas bocado unêx se hecho histórico de que, a n’el 799 d.C. hey va havê a Baléàs una notabble colonisació de personas de aquexos llogs (Historia General del reino de Mallorca 1840, miedo sus cronistas), que venguéren debub a sano solicitud de ayuda que féren se governans baléàrics a n’En Carlo Magno (uno añ antas de qu’aquex conquistàs Barcelona) perque lis ajudàs a refuà un mucho possibble desembarc àrabé. Que naturalmente emb élls vengué sano séua forma de xerrà, sano que, essênd también una evolusió de se “sermo vulgaris”, se va integró perfèctament emb sonido néollatí baléà, sortid llògicament también de se evolusió de se “sermo vulgaris” ecsistent aquí desde se añ 123 a.C..

Ondoren, aldiz, oso harreman gutxiko bi hizkuntzen (alemaniera eta gaztelera) itzulpena ikus daiteke.

GAZTELERATIK ALEMANIERARA:

Jatorrizko testua:

El poder de Babilonia se había incrementado de tal forma con la concentración de ciudades en su bando, que rápidamente se formó una coalición de ciudades del Tigris, para hacerle frente. En la subsiguiente guerra de los Dos Ríos, la coalición del Tigris fue derrotada y en el año trigesimoprimero de su reinado Hammurabi se autoproclamó rey de Sumer y Akkad, título que simbolizaba el dominio sobre Mesopotamia. Esto no detuvo sus campañas expansionistas, en las que derrotó a las ciudades de Mari, Malgium y Subartu (Asiria).

Itzulitako testua:

Die Macht von Babylonien war auf so eine Weise mit der Stadtkonzentration in seiner|ihrer Seite|Erlass vergrößert worden, den schnell wurde eine Stadtkoalition des Tigris gebildet, um sich ihr zu stellen. Im nächstfolgenden Krieg der Beiden Flüsse wurde die Koalition des Tigris geschlagen und im einunddreißigsten Jahr seiner|ihrer Regierungszeit wurde Hammurabi König von Sumer und Akkad selbst ausgerufen, Titel|Wertpapier, der die Beherrschung|Domäne über Mesopotamien symbolisierte. Dies hielt seine|ihre expansionistischen Kampagnen nicht, in denen, die er schlug, zu den Städten von Mari, Malgium und Subartu, an (Assyrisch).

INGELESETIK ERRUSIERERA:

Jatorrizko testua

Examples of early mechanical calculating devices included the abacus, the slide rule and arguably the astrolabe and the Antikythera mechanism (which dates from about 150-100 BC). The end of the Middle Ages saw a re-invigoration of European mathematics and engineering, and Wilhelm Schickard’s 1623 device was the first of a number of mechanical calculators constructed by European engineers. However, none of those devices fit the modern definition of a computer because they could not be programmed.

Itzulpena:

Примеры раннего механизма, который вычислительные устройства включили счеты, логарифмическая линейка и наверное астролябия и Antikythera механизм (которая восходит|датирует от около 150-100 до н. э.). Конец средневековья видел ïåðå-invigoration европейской математики и инженерии, и 1623 устройства Wilhelm Schickard было первый из номера|числа механических калькуляторов, построенных европейскими инженерами. Однако, ни одни из этих устройств не соответствовали современному определению компьютера, потому что их нельзя было программировать.

Informazio iturriak:

Posted in HLT | Tagged | Leave a Comment »

Itzulpengintzaren ezaugarriak

Apirila 21, 2008 by olatzentxokoa

FEMTI erakundearen arabera, itzulpen on batek hiru ezaugarri nagusi bete behar ditu: asimilazioa, komunikazioa eta azkenik; hedapena.

1. ASIMILAZIOA: erakundetik at dauden pertsonek hizkuntza desberdinetan ekoitzitako testu kopuru ugariak kontrolatzea du helburu.

2. HEDAPENA: bigarren honen xedea erakunde barruan ekoitzitako testuen itzulpenak ahalik eta pertsona kopuru handienari helaraztea da.

3. KOMUNIKAZIOA:azken ezaugarri honen jomuga, hizkuntza ezberdinak hitz egiten dituzten pertsonen arteko elkarrizketa ahalbidetzea da. Itzulpenaren kalitatea altua izan behar da elkarrizketa natural eta arin bat mantendu ahal izateko.

Informazio iturriak:

Posted in HLT | Tagged | Leave a Comment »

Ikerketa gaiak II: Hizkuntzaren eboluzioa

Apirila 21, 2008 by olatzentxokoa

Aurrekoan esan bezala, asko dira teknologia berrien inguruan egiten diren ikerketak. Oraingoan, hizkuntzaren eboluzioaren inguruan arituko gara. Guztiok aski ondo dakigun bezala, hizkuntza orok aldaketak pairatzen ditu denboran zehar, hau da eboluzionatu egiten du denboraren joan-etorriarekin batera.

Luc Steels adituaren hitzei men eginez, eboluzio hori maila guztietan gertatzen da, hala nola fonetika eta fonologian, gramatikan (morfologia eta semantikan), pragmatikan eta lexikoan.

Hizkuntzen eboluzioa eta jatorria ikertzen duen zientziari evulotionary linguistics izenarekin ezagutzen dugu. Ikerketa honetako erronkarik handienetakoa – wikipediaren iritziz- datu  enpirikoen falta da; ahozko hizkuntzak, hizkuntza idatziak ez bezala, ez baitu aztarnarik uzten.

Ikerketek diotenez, badirudi hizkuntza bat zenbat eta isolatuagoa egon orduan eta eboluzio mantsoagoa pairatzen duela, ez baitu kontakturik bestelako hizkuntzekin.

 Informazio iturriak:

Posted in HLT | Tagged | Leave a Comment »

Ikerketa gaiak: MT

Apirila 20, 2008 by olatzentxokoa

Hizkuntzalaritzako teknologia berriak pil pilean dabiltza egunotan. Hori dela eta, hauen inguruko ikerketak oso ugariak dira. Makina bidezko itzulpena dugu horietako bat.

Zer da?

Wikipediaren esanetan, makina bidezko itzulpena (MT, Machine Translation) testu nahiz diskurtso bat hizkuntza batetik beste batera itzultzeko erabilitako sofware-a litzateke. Gainera, itzulpen mota hau linguistika konputazionalaren azpi-generotzat  edo hartzen du.

Historia apur bat

John Hutchins-en aburuz, makina bidezko itzulpena guk uste baino zahartxoagoa da. Hutchins-en esanetan, MT delakoa ordenagailu elektroniko digitalak agertu baino lehen existitzen zen. Izan ere, 1949. urtean, Warren Weaver (Rockefeller Fundazioko zuzendaria) izan zen amerikarrak ordenagailua erabiltzen bultzatu zituen lehendabiziko pertsona itzulpenak egiteko.

Handik aurrera, ideia berri hura oso azkar hedatu zen eta, horrela 1952an MTren gaineko lehenengo konferentzia ospatu zen. Bi urte geroago,             -1954an, alegia- MT bidezko lehenengo itzulpena egin zen. Baina oraindik bide luzea zegoen egiteko.

MT Europar Batasunean

 John Hutchins-en esanetan:

“The European Union (previously European Communities) is one of the longest users of MT (appart from the US Air Force), and it is probably the largest user of MT”.

Adibideak

 Ondorengo adibideetan  hizkuntza batetik beste batera (kasu hontan ingelesetik gaztelaniara egindakoa da) egindako itzulpen bi kius daitezke 10 urteko aldearekin. Horrela, ikus dezakegu sisteman egindako hobekuntzek itzulpen gero eta fidelagoak egitea permititzen digutela nahiz eta guztiz perfektoak ez izan. Hona hemen adibidea:

[English original] No formal list of supporting arguments was compiled but a number of points were common to the papers and discussions, including to the following:…

[Spanish 1987] Ninguna lista formal de mantener las discusiones fue compilada pero varios puntos eran comunes a los papeles y a las discusiones con inclusión del siguiente:…

[Spanish 1997] No se compiló ninguna lista formal de argumentos favorables sino que varios puntos eran comunes a los documentos y a las discusiones, incluida la siguiente:…

 

Informazio iturriak:

Posted in HLT | Tagged | Leave a Comment »

Ikerketa zentroak Europan

Apirila 14, 2008 by olatzentxokoa

Kontinente Zaharrean hizkuntzalaritzako teknologia berrian gainean ikerketak burutzen dituzten zentro anitz dago hala nola,

Informazio iturriak:

Posted in HLT | Tagged | Leave a Comment »

Ikerketa guneak hizkuntzalaritzako teknologia berrien inguruan

Apirila 14, 2008 by olatzentxokoa

Artikuku honetan egunotan hizkuntzalaritzako teknologia berrien gainean ikerketan diharduten zenbait erakunderen aipamenak egingo ditut.

Lehenik eta behin, Irlandan kokatutako erakunde batekin-National Centre for Language Technology- hasiko naiz. Erakunde hontan ondorengoak ikertzen dituzte:

Hizkuntzaren garapena: honen gaineko ikekrketak hizkuntz eboluzioa errazten duten sistema artifizialen eraketan datza. Diskurtsoaren teknologia: Human Computer Interfaces, kodifikazioa, entzunezko kodifikazioa,

Semantika: diskurtsoaren aurkezpenaren teoria, Linear-Logic Based Semantics,  Treebankseko linguistika konputazionalak, …

Linguistika:Arlo honi dagokionez, beste hainbat gauzen artean linguistika konputazionala ikertzen da.

Edinburgori dagokionean, Human Communication Centre-en batik bat hizkuntza idatzi nahiz ahozkoan zentratzen dira. Horrez gain, komunikazioa beste modu batean aztertzen dute ikusentzunezko baliabideetan oinarritutakoa, hain zuzen.

Alemanian, aldiz, RWTH Aachen University delakoan -Alemanian- hizkuntzarlaritzako teknologia berrien prozesamendu automatikoan jartzen dute arreta osoa hala nola, diskurtsoaren errekonozimendua (recognition of speech), ahozko zein idatzizko hizkuntzaren itzulpena (the translation of spoken and written English), hizkuntza naturalaren ulermena (the understanding of natural language), eta ahozko sistema dialogatuak (spoken dialogue systems).

Standforren, badago erakunde bat- The Standford Natural Language Processing Group- zeinak linguistika konputazionalari buruzko ikerketak zuzentzen dituen.  Gainera, azken honekin lotutako gaiak ere ikertzen ditu hala nola, galdera-erantzun sistema automatikoa, gramatika indukzioa, esaldien ulermena, makina bidezko itzulpena…

Informazio iturriak:

Posted in HLT | Tagged | Leave a Comment »

Older Posts »